Słownictwo związane z aikido

A

ai dosłownie harmonizowanie, łączenie, jednoczenie;

ai-hanmi pozycja zgodna - układ, w którym ćwiczący stoją w tej samej pozycji;

aiki dosłownie harmonijne oddziaływanie (zjednoczenie) ki; według kosmologii aikido, wszystkie rzeczy we wszechświecie powstają dzięki oddziaływaniu pozytywnego i negatywnego ki; celem treningu aikido jest poszukiwanie harmonii własnego ki z ki partnera i ki wszechświata;

aikido dosłownie droga harmonii; nazwę tę, po wielu latach głębokich studiów różnych szkół sztuk walki, przyjął twórca aikido dla określenia swojego unikalnego systemu;

aiki-taiso podstawowe ćwiczenia w aikido; rozgrzewka; ćwiczenia wprowadzające;

arigato dziękuję;

ashi stopa, noga;

ashi-sabaki ćwiczenia przemieszczeń, obejmują: ayumi-ashi, okuri-ashi, tsugi-ashi;

atemi we wrażliwe miejsce - w aikido ma na celu rozproszenie uwagi przeciwnika;

ayumi-ashi krok przestawny.

B

bokken drewniana imitacja miecza japońskiego używana w celach treningowych

bokuto drewniany miecz

bu dosłownie silny, waleczny, odważny, ale również dotyczący spraw wojennych; w aikido sens tego słowa jest rozumiany jako dzielność i odwaga, a nie rywalizacja, czy współzawodnictwo; oryginanie znaczenie bu to: powstrzymać krzyżujące się (walczące) ze sobą włócznie

budo dosłownie drogi walki; ogólne określenie japońskich sztuk walki, które rozwinęły się ze sztuk wojennych (bujutsu) np. judo, kendo

bushi wojownik, samuraj

bushido honorowy kodeks regulujący życie samuraja

C

chu środek

chudan poziom środkowy - od pasa do barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)

D

dan poziom, stopień mistrzowski (por. yudansha, kyu)

do dosłownie droga; metoda, sposób wewnętrznego doskonalenia się; w Japonii sztuki zajmujące się rozwojem duchowym i fizycznym adeptów (nie tylko sztuki walki) utożsamiane są z do

dojo miejsce, w którym trenuje się sztuki walki (szkoła), dosłownie: "miejsce drogi" - miejsce, gdzie poszukuje się do

domo bardzo

domo arigato dziękuję bardzo (przyjmuje również formy: domo arigato gozaimas oraz domo arigato godzaimaśta)

doshu dosłownie mistrz drogi; tytuł lidera aikido; zgodnie z tradycją japońską, jest to tytuł dziedziczny; obecnie przysługuje on Moriteru Ueshiba - wnuk twórcy aikido

E

eri kołnierz

eri-tori atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) kołnierza partnera

F

funakogi-undo dosłownie ruch wiosłowania; termin pochodzący od ame-no tori fune, co można przetłumaczyć, jako niebiańska uskrzydlona łódź; pojęcie związane z mitologią japońską oznaczające łódź, którą posługiwał się duch gromu spływający z nieba na Ziemię; funakogi undo wywodzi się z ezoterycznych praktyk shinto mających na celu zjednoczenie ciała i umysłu, które twórca aikido wprowadził do swojego systemu; obecnie funakogi undo to jedno z ćwiczeń wprowadzających (aiki-taiso) służące do poprawienia pracy bioder, wypracowania mocnej, stabilnej postawy oraz do koordynacji oddychania z pracą ciała

G

gaku tradycyjny element wystroju dojo - japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną zawieszana na ścianie w centralnym miejscu sali ćwiczeń, na przeciwko miejsca honorowego (kamiza)

gedan poziom niski - od pasa w dół (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)

gi ubranie, strój

go pięć

gokyo piąta forma podstawowych technik unieruchomień (por. ikkyo, nikyo, sankyo, yonkyo)

gyaku odwrotny

gyaku-hanmi postawa odwrotna - układ, w którym partnerzy stoją w odwrotnych pozycjach

H

hachi osiem

hai tak

hajime zaczynać! naprzód!

hakama tradycyjne spodnie samurajów, noszone przez mistrzów aikido

hanmi postawa, pozycja

hanmi-handachi pozycja "siedząco-stojąca", ćwiczenia, w których broniący się siedzi, a atakujący stoi

happo osiem kierunków

hara brzuch, centrum, miejsce, w którym skupia się energia witalna człowieka

hidari lewy, lewostronny

hidari-kamae postawa, w której lewa noga wysunięta jest do przodu

hiji-tori trzymanie za łokcie (za rękawy w okolicach łokcia)

Hombu Dojo główna kwatera, centrum treningowe w Tokio

I

iaido japońska sztuka walki mieczem (dobywania miecza)

ich jeden

iie nie

ikkyo pierwsza forma podstawowych technik unieruchomień

irimi podstawowe wejście, ruch do przodu, wejście w partnera

irimi-nage rzut, w którym wykorzystuje się wejście irimi tzw. "dwudziestoletnia technika"

J

jiu dziesięć

jiu-waza tori wykonuje dowolne techniki

jo drewniany kij

jo-dori techniki obrony przed atakiem jo (techniki odbierania jo)

jodan poziom wysoki - powyżej barków (pojęcie używane do określenia wysokości ataku)

juji-garami rzut przez skrzyżowanie rąk

K

kaiten okrągły

kaiten-nage rzut obrotowy

kakari-geiko tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku

kamae postawa

kamiza miejsce honorowe, czyli miejsce, w którym siada nauczyciel na początku i na końcu treningu

kata dosłownie forma; termin używany głównie w tradycyjnych sztukach walki, tzn. tych, w których nie występuje rywalizacja sportowa; w odróżnieniu od sportu, gdzie głównym celem treningu jest osiągnięcie poziomu, który pozwoli odnieść zwycięstwo w zawodach, adepci tradycyjnych sztuk walki, ćwicząc formy ustalone przez twórcę danej sztuki dążą raczej do harmonijnego rozwoju ciała i umysłu

kata ramię

kata-dori atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) za rękaw kimona (ramię, bark)

katana miecz

katate jedna ręka

katate-dori atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) przedramienia przeciwnika

katame-waza techniki unieruchomień (por. nage-waza, osae-waza)

katsu technika przywracania przytomności po urazach

keikogi strój treningowy używany w sztukach walki

ki energia duchowa; koncepcja przenikającej cały wszechświat energii ki jest istotnym aspektem kultury orientalnej - filozofii, medycyny, sztuki; pojęcie ki jest nieprzetłumaczalne na żaden zachodni język, a jego znaczenie można w pełni zrozumieć tylko poprzez własne, indywidualne doświadczenie

kiai dosłownie nastrój, usposobienie, charakter, również okrzyk; w sztukach walki kiai na płaszczyźnie fizycznej oznacza przenikliwy okrzyk wydobywający się z głębi ciała (z brzucha - hara); na płaszczyźnie duchowej oznacza emanowanie energii witalnej

kihon podstawowy, bazowy

kihon-waza techniki wykonywane w sposób podstawowy, bazowy

kiri ostrze

kohai młodszy kolega

koho do tyłu

koho-kaiten-ukemi przetoczenie do tyłu - nazwa stosowana zamiennie z ushiro-ukemi

kokyu oddech, siła oddechu

kokyu-ho "ćwiczenie oddechu", ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem

kokyu-nage "rzut oddechem"

konnichiwa dzień dobry

koshi biodro

koshi-nage rzut przez biodro

kote nadgarstek

kote-gaeshi rzut wykonywany poprzez wykręcenie nadgarstka

kubi szyja

kubishime atak polegający na duszeniu przeciwnika

kumi-jo forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w jo

kumi-tachi forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy wyposażeni są w bokken

kyu dziewięć

kyu stopień uczniowski

M

ma-ai dystans

mae przód

mae-geri atak polegający na prostym kopnięciu przeciwnika

mae-ukemi pad, przetoczenie do przodu

men głowa

men-uchi cięcie proste z góry w głowę

migi prawy, prawostronny

migi-kamae postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu

misogi dosłowie obrzęd oczyszczenia; oczyszczenie lub ablucja dokonywane zwykle w wodzie morskiej lub pod górskim wodospadem są dla Japończyków formą religijnej ekspiacji za określone czyny, wydarzenia, w których się brało udział; twórca aikido uważał, że wszystkie techniki aikido są formą misogi (oczyszczenia)

mokuso medytować

morote-tori atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) oburącz przedramienia partnera

mudansha uczeń posiadający stopień uczniowski - kyu

mune pierś, tors, korpus

mune-dori uchwyt za przód kimona

N

nage rzut, osoba wykonująca rzut lub inną technikę - nazwa używana zamiennie z tori

nage-waza techniki rzutów

ne-waza techniki w parterze

ni dwa

nikyo druga forma podstawowych technik unieruchomień

Nippon Japonia

O

o wielki

O'sensei Wielki Nauczyciel - tytuł Morihei Ueshiba - twórcy aikido

obi pas

omote ruch do wewnątrz

omote-waza ogólna nazwa wersji technik wykorzystujących wejście przed centrum przeciwnika

omoto-kyo dosłownie nauka wielkiej podstawy; sekta shintoistyczna (por. shinto) założona w Japonii pod koniec XIX w przez Nao Deguchi i Onisaburo Deguchi; uważa się, że współpraca założyciela aikido i Onisaburo w latach 1920-35 dała początek stworzeniu filozofii aikido

onegae-shimasu dosłownie: proszę mnie nauczyć - formuła wypowiadana na początku treningu, a także w trakcie przed rozpoczęciem ćwiczenia

osae naciskać, dźwignia

osae-waza techniki dźwigni

otagai-ni-rei ukłon wzajemny pomiędzy partnerami

R

rei ukłon

ritsu-rei ukłon w pozycji stojącej

roku sześć

ryo-kata-dori atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za ramiona przeciwnika

ryote dwie ręce

ryote-dori atak polegający na uchwyceniu (trzymaniu) dwoma rękoma za dwie ręce przeciwnika

ryu szkoła

S

samurai samuraj

san trzy

sankyo trzecia forma podstawowych technik unieruchomień

sayonara do widzenia

seiza siad japoński

sempai uczeń starszy stopniem

sensei nauczyciel (sztuki walki)

shi cztery

shichi siedem

shidoin instruktor - formalny tytuł

shihan mistrz - formalny tytuł

shiho cztery kierunki

shiho-nage rzut w czterech kierunkach

shikko sposób przemieszczania się w pozycji klęcznej

shimoza miejsce na macie (tatami), gdzie siadają ćwiczący

shodan pierwszy dan

shomen-uchi cięcie proste z góry na głowę przeciwnika

soto zewnętrzna strona, na zewnątrz

soto-kaiten ruch na zewnątrz

suburi indywidualne techniki ćwiczeń przyużcyiu bokken i jo

suwari-waza techniki wykonywane w pozycji siedzącej lub klęczącej

T

tachi stojąc, w pozycji stojącej

tachi-dori techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w miecz (techniki odbierania miecza)

tachi-waza techniki wykonywane w pozycji stojącej

tai-jutsu techniki walki wręcz (bez użycia broni)

tai-sabaki ćwiczenia zwrotów i obrotów ciała, obejmuje tenkan, irimi-tenkan, ikkyo-undo, shiho-undo

tanto drewniana imitacja noża

tanto-dori techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w nóż (techniki odbierania noża)

tatami mata

te ręka

tegetana dosł. "ręka-miecz"

tekubi nadgarstek

ten-chi-nage rzut "niebo-ziemia"

tenkan obrót, zejście z linii ataku poprzez obrót

tori partner wykonujący techikę obronną

tsugi-ashi krok dostawny

tsuki uderzenie proste

U

uchi-kaiten-nage rzut obrotowy wykorzystujący ruch do wewnątrz, przejście pod ramieniem partnera

uchi-deshi uczeń mieszkający razem ze swoim nauczycielem

ude przedramię

ude-kime-nage rzut wykorzystujący dzwignię na staw łokciowy

uke partner atakujący, na którym wykonuje się technikę obronną

ukemi obrona, pad, przewrót

ukemi-waza techniki padów i przewrotów

ura odwrotnie, do tyłu

ushiro tył, z tyłu, do tyłu

ushiro-kubishime atak z tyłu z duszeniem

ushiro-ryote-dori uchwyt z tyłu, obiema rękami za obie ręce

ushiro-ukemi przetoczenie do tyłu, pad do tyłu

ushiro-waza techniki obrony przed atakiem z tyłu

W

waza techniki

Y

yame stop!

yoko bok, w bok, w kierunku bocznym

yoko-men-uchi atak z góry, okrężny, na głowę (skroń) lub szyję

yonkyo czwarta forma podstawowych technik unieruchomień

yudansha uczeń posiadający stopień mistrzowski - dan

Z

zagi siedząc, w pozycji siedzącej

zanshin pozostawanie w stanie czujnej gotowości

za-rei ukłon w pozycji siedzącej

zazen pozycja medytacyjna - siad w pozycji lotosu lub siad klęczny na piętach

zenpo do przodu

zenpo-kaiten-ukemi przetoczenie do przodu - nazwa stosowania zamiennie z mae-ukemi

zori japońskie klapki

zubon spodnie do kimona

Uderzenia:

Atemi Uderzenie we wrażliwy punkt

Chudan-zuki Uderzenie pięścią w tułów

Gedan-zuki Uderzenie pięścią w dolną część ciała

Jodan-zuki Uderzenie pięścią w górną część ciała, w głowę lub szyję

Men-uchi Uderzenie w głowę

Oi-zuki Uderzenie pięścią z jednoczesnym krokiem w przód

Shomen uchi Uderzenie z góry w głowę

Tsuki W Aikido zwykle znaczy Chudan Oi-zuki

Uchi Uderzenie

Yokomen uchi Ukośne uderzenie w bok głowy

Uchwyty:

Katate dori Trzymanie jedną ręką za tę samą rękę przeciwnika, np. prawą za prawą

Morote dori Dwie ręce trzymają jedną rękę

Kata dori Trzymanie za ramię

Ryote dori Dwie ręce trzymają dwie ręce

Mune dori Jedno lub dwuręczny uchwyt za klapę (kimona)

Hiji dori Trzymanie za łokieć

Sode dori Trzymanie za rękaw

Ushiro eri-dori Trzymanie szyi od tyłu (za kołnierz)

Ushiro tekubi dori Trzymanie za nadgarstki od tyłu

Ushiro ryote dori Uchwyt z tyłu, obiema rękoma za obie ręce

Ushiro kubi shime Duszenie, od tyłu

Części ciała:

Hara Brzuch, żołądek

Ashi Noga

Atama Głowa

Empi Łokieć

Hiji Łokieć

Kashi Nogi

Katate Jedna ręka

Kote Nadgarstek

Kubi Szyja

Men Głowa

Morote Obie ręce

Mune Klatka piersiowa

Shomen Twarz

Tekubi Nadgarstek

Ude Ramię

Yokomen Boczna część głowy, skroń

Komendy:

Hajime Start

Mate Czekaj

Mawatte Obróć się

Mokuso Zamknij oczy, medytacja

Yame Stop

Yoi Gotów

Shinzen ni rei Ukłon w stronę kapliczki

Sensei ni rei Ukłon w stronę sensei

Joseki ni rei Ukłon w stronę wyższej części dojo

Kamiza ni rei Ukłon w stronę kamiza (bogowie)

Otagai ni rei Ukłon jeden w stronę drugiego

Rei Ukłon

Słowa i wyrazy:

Ohayo gozaimasu Dzień dobry (przed 10:00)

Konnichi wa Hello. Dzień dobry(po 10:00)

Komban wa Dobrywieczór

Oyasumi nasai Dobranoc

Sayonara Do widzenia

Arigato Dziękuję (nieformalnie)

Domo Dzięki (nieformalnie)

Domo arigato Dziękuję (formalnie)

Domo arigato gozaimasu Bardzo dziękuję (grzecznie)

Sensei, domo arigato gozaimashita Bardzo dziękuję za to co się stało-tu naukę, mówione na koniec zajęć

Gomen nasai Przepraszam, wybacz mi

Do itashitmashite Nie ma za co przepraszać, nic się nie stało

Onegai shimasu Proszę (gdy prosisz o coś, często jako proszę poćwiczmy razem)

Sumimasen Przepraszam (by zwrócić czyjąś uwagę)

Hai Tak

Iie Nie

Wakarimasu Zrozumiałem

Kierunki:

Mae Naprzód

Migi Prawo

Hidari Lewo

Ushiro W tył, za siebie

Omote Przód

Ura Tył

Uchi Do środka

Soto Na zewnątrz

Jodan Góra

Chudan Środek

Gedan Dół

Shomen Prosto przed siebie

Gyaku Odwrotnie, przeciwnie

Hantai-ni W przeciwnym kierunku

Happo We wszystkich kierunkach

Ogólne:

Uchi deshi student

Budo Droga walki, ścieżka wojenna

Aikido Sposób na harmonię ki

Dojo Miejsce treningów

Kiai Krzyk wydobywany aby skupić całą swoją energię

Tatami Mata

Uke Odbiorca techniki (napastnik)

Bokken Drewniany miecz

Jo Krótki kij (~130 cm długości)

Kaiten Obrót

Kihon Zasadniczy, podstawowy

Maai Zachowanie odległości bojowej

Mawashi Zwrot, obrót

Mokuso Medytacja

Osae Nacisk, dla mobilizacji

Randori Styl wolny

Reigi Etykieta, również reishiki

Sabaki Ruch ciała

Shikko Chodzenie na kolanach

Tai-no-henko Odwrócenie pozycji ciała

Yo Pozytywna zasada natury

Postawy:

Hanmi Postawa w połowie skierowana do przodu

Kamae Postawa, pozycja

Seiza Klęczenie na obu kolanach

Tachi Postawa stojąca

Rzuty:

Irimi nage Rzut z wejściem

Juji nage, juji garami Rzut przez splecione ramiona

Kaiten nage Rzut z obrotem; uchi-kaiten nage i soto-kaiten nage (wewnętrzny i zewnętrzny)

Kokyu nage Rzut z oddechem (są ich w aikido miliony, większość z nich to odmiany podstawowych technik)

Koshi nage Rzut z biodra

Kote gaeshi Odwrócenie, wykręcenie nadgarstka

Shiho nage Rzut w czterech kierunkach

Tenchi nage Rzut "niebo i ziemia"

Stopnie i tytuły:

Kohai Młodszy uczeń

Sempai Starszy uczeń

Sensei Instruktor

Shihan Starszy nauczyciel, poprawnie nazywany tylko, gdy uczy we własnej szkole, poza nią - sensei

Kyu Stopnie uczniowskie od 10 do 1, najwyższy: jukyu, kukyu, hachikyu, nanakyu, rokyu , gokyu , yonkyu , sankyu , nikkyu , ikkyu

Dan Bardziej zaawansowanie stopnie, od 1 to 10: shodan , nidan , sandan , yondan , godan , rokudan , nanadan , hachidan , kudan , judan

Yudansha Członkowie ze stopniami dan

Mudansha Członkowie ze stopniami kyu

Soke Głowa stylu

Doshu Głowa metody (obecnie Moriteru Ueshiba, wnuczek O Sensei)

Dojo-cho "Lider" dojo

O Sensei Wielki nauczyciel (Ueshiba, Morihei)

Techniki:

Atemi-waza Techniki uderzeń w czułe punkty

Hanmi-handachi waza Techniki jedno-osobowe (siedzące lub stojące)

Henka waza Techniki kombinacyjne. W szczególności przechodzenie z jednej techniki w drugą

Kihon-waza Techniki podstawowe

Omote waza Techniki ujawnione dla publiczności

Suwari waza Techniki wykonywane przez nage i uke w pozycji siedzącej

Tachi waza Techniki wykonywane na stojąco

Ushiro-waza Techniki ataku z tyłu

Uke-waza Techniki blokowania

Ubiór:

Tenugui Ściereczka do wycieranie twarzy. Również szmatka noszona pod hełmem w kendo jako ochronka głowy

Keiko gi, do gi, gi Ubranie treningowe

Sode Rękaw górnej częsci kimona

Zekken Naszywka na klatce piersiowej z nazwą właściciela i dojo

Obi Pas

Hakama Rozczepiona spódnica; spodnie z szerokimi nogawkami, zazwyczaj czarne lub granatowe

Koshiita Płytka w tylnej części hakamy

Tabi Japońskie skarpetko-buty używane w dojo (coś jakby baletki)

Zori Japońskie sandały używane poza dojo

Liczebniki-wymowa:

1 – ichi (iczi)

2 – ni (ni)

3 – san (san)

4 – shi (si)/ yon(jon)

5 – go (go)

6 – roku (roku)

7 – shichi (sici)

8 – haich (haci)

9 – ku (kju)

10 – ju (dziu)

20 – ninju

30 – sanju

40 – yonju

50 – goju

100 - hayku